Το Κοινωφελές Ίδρυμα Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος-ΒΙΟΧΑΛΚΟ και το Κοινωφελές Ίδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου (ΚΙΚΠΕ) παρουσίασαν, τη Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής, τον Ψηφιακό Αρχειακό Τόπο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Το αποθετήριο παρέχει ανοικτή πρόσβαση σε χειρόγραφα και αντικείμενα από μια σπάνια αρχειακή συλλογή 1.166 τεκμηρίων, που συνδέονται με τη ζωή και τη δράση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, αλλά και την ιστορική κληρονομιά της Ελληνικής Επανάστασης.
Την εκδήλωση τίμησε με την παρουσία του η Α.Ε. ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, ο οποίος στον χαιρετισμό του αναφέρθηκε στη μορφή και την καθοριστική συμβολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Ελληνική Επανάσταση, αναδεικνύοντάς τον ως εμβληματική προσωπικότητα που συμβολίζει χαρακτηριστικά τον Αγώνα του 1821. Τόνισε τη στρατηγική του ιδιοφυΐα, τη συμβολή του σε κομβικές στιγμές του Αγώνα και τη διαρκή του προσήλωση στο κοινό καλό, παρά τις δοκιμασίες που αντιμετώπισε. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία της παιδείας, όπως αυτή αποτυπώνεται στην ομιλία του Κολοκοτρώνη στην Πνύκα, υπογραμμίζοντας ότι η ελευθερία οφείλει να στηρίζεται στη γνώση και να υπηρετεί την κοινωνία. Αναφέρθηκε επίσης στη συμβολή της οικογένειας Κολοκοτρώνη στη μακρά πορεία συγκρότησης του ελληνικού κράτους, καθώς και στη σημασία του ψηφιακού αρχειακού τόπου ως χώρου τεκμηρίωσης, έρευνας και εκπαίδευσης. Κλείνοντας, συνεχάρη τους φορείς για την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ότι συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στη σύνδεση του παρελθόντος με το μέλλον.
Το βασικό σκεπτικό του εγχειρήματος παρουσίασε ο Μιχάλης Στασινόπουλος, Πρόεδρος Δ.Σ. του Κοινωφελούς Ιδρύματος Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος-ΒΙΟΧΑΛΚΟ. Στην εισαγωγική του ομιλία επεσήμανε: «Έχουμε την τιμή και τη μεγάλη χαρά να εγκαινιάσουμε μαζί σας την έναρξη της ανάρτησης της αρχειακής συλλογής του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στο διαδίκτυο. Ένα ορόσημο που μας δίνει μεγάλη ικανοποίηση και που το θεωρούμε ως το σημαντικό πρώτο βήμα ενός ευρύτερου και διαχρονικού έργου σε σχέση με την κληρονομιά του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και της Επανάστασης του 1821. Η συλλογή αυτή περιήλθε στα δύο Ιδρύματα το 2022, από την οικογένεια Θεοφανίδη και προέρχεται από το αρχείο που συγκέντρωσε και διατηρούσε ο Γενναίος Κολοκοτρώνης. Είχε κατά καιρούς δημοσιευτεί τμηματικά από τον ίδιο και αργότερα, επίσης τμηματικά, από τον Ναύαρχο Ιω. Θεοφανίδη. Η συλλογή δεν έχει παρουσιαστεί συνολικά στο παρελθόν και το αρχειακό υλικό παρέμενε εν πολλοίς δυσπρόσιτο και ανεκμετάλλευτο. Περίπου το 1/3 από τα υπάρχοντα τεκμήρια είναι αδημοσίευτο».
Στη συνέχεια, ο Καθηγητής Νικόλαος Παπαζαρκάδας, Διευθυντής του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ), απηύθυνε σύντομο χαιρετισμό στην εκδήλωση, ο οποίος εξήρε τη σπουδαιότητα της πρωτοβουλίας που ανέλαβαν τα δύο Κοινωφελή Ιδρύματα και τόνισε ότι η συμμετοχή της ερευνητικής ομάδας του Ινστιτούτου –υπό την επιστημονική καθοδήγηση του Βασίλη Παναγιωτόπουλου, Ομότιμου Διευθυντή Ερευνών και του Δημήτρη Δημητρόπουλου, Διευθυντή Ερευνών– στην έρευνα και τεκμηρίωση του αρχειακού υλικού, καθώς και την ανάπτυξη των μελλοντικών δράσεων του Αρχειακού Τόπου Θεόδωρου Κολοκοτρώνη ήταν «αυτονόητη υποχρέωση πλήρως εναρμονισμένη με το κέλευσμα του κορυφαίου νεοελληνιστή και εκ των συνιδρυτών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Κ. Θ. Δημαρά περί Εθνικής Απογραφής».
Ακολούθησε συζήτηση με διακεκριμένους επιστήμονες, με τον συντονισμό του δημοσιογράφου Κώστα Παπαχλιμίντζου. Πιο συγκεκριμένα αναδείχθηκαν οι παρακάτω οπτικές:
Ο Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών του ΙΙΕ/ΕΙΕ Βασίλης Παναγιώτοπουλος ανέδειξε τα βασικά χαρακτηριστικά, τη διαδρομή και το περιεχόμενο του Αρχείου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, επισημαίνοντας τη σημασία του ως σύνθετου σώματος τεκμηρίων που φωτίζουν πολλαπλές όψεις της επαναστατικής περιόδου. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έννοια του «ιδεατού αρχείου», ως ενός δυναμικού και διαρκώς εμπλουτιζόμενου συνόλου πηγών, που υπερβαίνει τα όρια μιας μεμονωμένης συλλογής και συγκροτεί έναν ευρύτερο χώρο ιστορικής τεκμηρίωσης και ερμηνείας.
Η Ομότιμη Καθηγήτρια Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Όλγα Κατσιαρδή-Hering στάθηκε στη σημασία της παρούσας ψηφιακής έκδοσης (και της επερχόμενης έντυπης) και της ένταξής της στο ευρύτερο σώμα αρχειακών πηγών για τη μελέτη της Ελληνικής Επανάστασης, υπογραμμίζοντας τη συμβολή της στην ανανέωση της ιστορικής έρευνας. Παράλληλα, ανέδειξε τη σχέση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη με τη Ζάκυνθο, ως έναν κομβικό σταθμό στη διαμόρφωση της εμπειρίας και των αντιλήψεών του, που αποτυπώνεται και μέσα από τα αρχειακά τεκμήρια.
Ο Φιλόλογος και Παλαιογράφος Αγαμέμνων Τσελίκας προσεγγίζοντας το αρχειακό υλικό από τη σκοπιά του, μίλησε για τη μοναδική εμπειρία της επαφής με τα αυθεντικά έγγραφα, τονίζοντας τη συγκίνηση αλλά και την επιστημονική ευθύνη που αυτή συνεπάγεται. Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία τους για τη μελέτη της γραφής της εποχής, φωτίζοντας ζητήματα γραμματισμού, διοικητικών πρακτικών και επικοινωνίας κατά την επαναστατική περίοδο.
Ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Εξωτερικής Πολιτικής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και Βουλευτής Άγγελος Συρίγος επικεντρώθηκε στους λόγους για τους οποίους ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ανέπτυξε τη δράση του κυρίως στην Πελοπόννησο, αναδεικνύοντας τη στρατηγική σημασία της περιοχής για την εξέλιξη της Επανάστασης. Τόνισε, επίσης, τα στοιχεία που τον διαφοροποιούν από άλλους οπλαρχηγούς του 1821, όπως η στρατηγική του σκέψη, η πολιτική του αντίληψη και η ικανότητά του να συνδυάζει διαφορετικές μορφές πολεμικής δράσης.
Ο Δρ. Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Γενεύης Μελέτης Η. Μελετόπουλος υπογράμμισε την καθοριστική συμβολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην επιτυχία της Επανάστασης, παρουσιάζοντάς τον ως κεντρική μορφή με στρατηγική διορατικότητα και ηγετικές ικανότητες που υπερέβαιναν τον μέσο όρο των οπλαρχηγών. Παράλληλα, αναφέρθηκε στη θέση που κατέχει ο Κολοκοτρώνης στη συλλογική συνείδηση των σύγχρονων Ελλήνων, ως διαχρονικό σύμβολο αγώνα, ελευθερίας και εθνικής ταυτότητας.
Τέλος, ο τ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Πρόεδρος της Εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών Γεώργιος Νικολάου εστίασε στις νέες προοπτικές που ανοίγει το Αρχείο για την έρευνα της ζωής και της δράσης του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, επισημαίνοντας ιδιαίτερα τις λιγότερο φωτισμένες περιόδους της επαναστατικής του πορείας, οι οποίες μπορούν πλέον να μελετηθούν πληρέστερα. Τόνισε ότι η πλήρης δημοσίευση του Αρχείου προσφέρει στους ιστορικούς πολύτιμο υλικό για τη βαθύτερη κατανόηση τόσο της προσωπικότητας του Κολοκοτρώνη όσο και των ευρύτερων συνθηκών διεξαγωγής της Επανάστασης, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας πιο σύνθετης και τεκμηριωμένης ιστορικής εικόνας. Παράλληλα σημείωσε τη μακρά υποστήριξη της οικογένειας Στασινόπουλου στη δραστηριότητα της Εταιρείας Πελοποννησιακών Σπουδών.
Μετά το τέλος της εκδήλωσης ο Γιάννης Ν. Στασινόπουλος, Πρόεδρος του Κοινωφελούς Ιδρύματος Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου (ΚΙΚΠΕ) δήλωσε ότι: «Το ΚΙΚΠΕ, μαζί με το Κοινωφελές Ίδρυμα Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλου-ΒΙΟΧΑΛΚΟ, εγκαινιάσαμε, με μεγάλη χαρά και περηφάνια, τον αρχειακό τόπο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που συγκεντρώνει ένα μεγάλο μέρος αρχείων για την εμβληματικότερη προσωπικότητα του αγώνα του ‘21 και ελπίζουμε να εμπλουτίζεται διαρκώς με πολύτιμα στοιχεία. Στόχος αυτής της προσπάθειας είναι, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης να έρθει σε διάλογο όχι μόνο με την κοινότητα των ιστορικών, αλλά και με τον απλό πολίτη συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση και διάδοση της εθνικής μας κληρονομιάς».
Στην εκδήλωση απευθύνθηκε ανοικτό κάλεσμα για τον περαιτέρω εμπλουτισμό της αρχειακής συλλογής. Όσοι διαθέτουν σχετικά ιστορικά έγγραφα ή κειμήλια μπορούν να επικοινωνούν με την ερευνητική ομάδα στην ηλεκτρονική διεύθυνση documenta@kolokotronis-archive.org, ώστε να συμβάλουν στον εμπλουτισμό του Αρχειακού Τόπου μέσω της ψηφιοποίησης και της τεκμηρίωσής τους. Το πρωτότυπο υλικό παραμένει στην κατοχή των κατόχων του, ενώ στο αποθετήριο θα δηλώνεται η προέλευσή του.
Σημειώνεται, επίσης, ότι ο Αρχειακός Τόπος Θεόδωρου Κολοκοτρώνη πρόκειται να αποκτήσει τη δική του στέγη. Το Αρχείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη θα στεγαστεί στο κέντρο της Αθήνας, στη συμβολή των οδών 3ης Σεπτεμβρίου και Μάρνη, σε κτήριο που ανακαινίζεται προκειμένου να υποδεχθεί το κοινό σε έναν σύγχρονο μουσειακό και αρχειακό χώρο ιστορικής έρευνας και γνώσης. Ο χώρος αυτός θα συνδυάζει την εκπαίδευση με την πολιτιστική αξιοποίηση των τεκμηρίων και της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης.